Większość z Was w codziennym życiu prawdopodobnie często spotykała się
z pojęciami takimi jak fundusz remontowy, wczasów pracowniczych,
alimentacyjny. I pewnie każdy bez problemu mógłby powiedzieć co pojęcia
te oznaczają. Stosunkowo jednak nie dawno, pojawił się nowy dla nas
termin: fundusz inwestycyjny. Jego znaczenie nie jest już tak łatwo
rozszyfrować, a jeszcze trudniej zgadnąć po co i dla kogo został
stworzony.
Zacznijmy jednak od spraw najprostszych.
Zgodnie z definicją z encyklopedii "fundusz" jest to wyodrębniony zasób
środków majątkowych przeznaczonych na określony cel. Fundusz to pewna
masa pieniędzy. W opisywanym przez nas przypadku celem, na jakie środki
pieniężne mają być przeznaczone, są, jak wynika z nazwy, inwestycje.
Działalność funduszy inwestycyjnych w Polsce normuje,
znowelizowana ostatnio, Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997r. o funduszach
inwestycyjnych. Właśnie wspomniana ustawa zawiera chyba najpełniejsza
definicję pojęcia "fundusz inwestycyjny". Zgodnie z nią, fundusz
inwestycyjny jest osobą prawną, której wyłącznym przedmiotem
działalności jest lokowanie środków pieniężnych zebranych publicznie
lub niepublicznie, w określone w ustawie papiery wartościowe i inne
prawa majątkowe.
Fundusz inwestycyjny jest instytucją, która lokuje powierzone
mu przez nas środki w różne instrumenty dostępne na rynku finansowym.
Dzięki lokatom możemy spodziewać się zysków przewyższających
najkorzystniejsze odsetki od lokat bankowych.
Każda osoba prawna może jednak działać jedynie poprzez swoje
organy. Organem funduszu inwestycyjnego jest towarzystwo funduszy
inwestycyjnych.
Towarzystwo musi działać w formie spółki akcyjnej. Jego
właścicielami są najczęściej renomowane firmy finansowe: banki,
towarzystwa ubezpieczeniowe, zagraniczne firmy wyspecjalizowane w
inwestowaniu. Wyłącznym zadaniem towarzystwa jest tworzenie funduszy
inwestycyjnych, zarządzanie nimi, reprezentowanie ich wobec osób
trzecich oraz zarządzanie zbiorczym portfelem papierów wartościowych.
Najważniejsze pojęcie mamy już chyba rozszyfrowane, przejdźmy zatem
dalej.
Dla kogo są fundusze
Fundusze zostały stworzone dla ludzi, którzy chcieliby pomnażać swoje
oszczędności wykorzystując duże możliwości osiągania zysków na rynku
finansowym, ale jednocześnie sami nie znają się na tym rynku, jego
instrumentach, nie potrafią sporządzać analiz ułatwiających
podejmowanie decyzji inwestycyjnych bądź po prostu nie mają czasu na
śledzenie bieżących informacji i na aktywne inwestowanie. Innym powodem
korzystania z usług funduszy może być również brak dostępu drobnych
inwestorów
do niektórych instrumentów i metod inwestowania.
Tym wszystkim zajmują się osoby zarządzające poszczególnymi
funduszami i podejmujące w imieniu uczestników funduszu decyzje
inwestycyjne. Ich podstawowym zadaniem jest osiąganie jak najwyższej
stopy zwrotu z zainwestowanych środków. W zależności od rodzaju
funduszu jakim zarządzają, mogą dokonywać inwestycji w ryzykowne
instrumenty jak np. akcje, transakcje terminowe, udziały w spółkach z
o.o. lub też w bezpieczne instrumenty: obligacje Skarbu Państwa,
komunalne, bony skarbowe itp.
Obok osób fizycznych w funduszach mogą lokować swoje środki
również osoby prawne oraz podmioty organizacyjne nie posiadające
osobowości prawnej.
Depozytariusz i agent transferowy
Jak już wiemy, zgodnie z obowiązującą ustawą o funduszach
inwestycyjnych, tworzeniem funduszy zajmują się towarzystwa funduszy
inwestycyjnych. Fundusz może zostać utworzony wyłącznie za zgodą
Komisji Papierów Wartościowych i Giełd. Wpłacając środki do funduszu,
nabywasz jego jednostki uczestnictwa i stajesz się jednym z wielu jego
uczestników.
Żeby zapewnić bezpieczeństwo zgromadzonych przez fundusz
aktywów (wszystkich powierzonych mu środków) są one przechowywane u
depozytariusza tzn. w wybranym banku z siedzibą na obszarze Polski (lub
w Krajowym Depozycie Papierów Wartościowych SA). Depozytariusz obok
podstawowego obowiązku przechowywania aktywów, ma również obowiązek:
prowadzić rejestr aktywów,
dbać o zapewnienie zgodności operacji wykonywanych przez fundusz z prawem i regulaminem funduszu, w tym:
odkupywania jednostek,
prawidłowego obliczania wartości aktywów netto i jednostki uczestnictwa,
prawidłowego wykorzystania dochodów funduszu.
Towarzystwo funduszy inwestycyjnych, koncentrując się na zarządzaniu
funduszami, może zatrudnić specjalną firmę do prowadzenia ewidencji
rachunków uczestników tzw. agenta transferowego.
Agent transferowy wykonuje, na rzecz towarzystwa funduszy inwestycyjnych, wszystkie czynności administracyjne w zakresie:
przyjmowania od dystrybutorów zleceń i potwierdzeń wpłat uczestników,
prowadzenia rejestrów uczestników,
udzielania uczestnikom wszelkich informacji dotyczących ich inwestycji.
Co to jest jednostka uczestnictwa i ile jest warta?
Przypomnijmy, fundusze inwestycyjne:
otwarte - zbywają jednostki uczestnictwa,
zamknięte i mieszane - emitują certyfikaty inwestycyjne.
Większość
funduszy inwestycyjnych w Polsce to fundusze otwarte. Każdy z nas ma
zatem przede wszystkim możliwość nabywania jednostek uczestnictwa.
Wyjaśnijmy jednak czym jest taka jednostka?Wpłacając do funduszu pieniądze stajesz się jednym z wielu
jego uczestników. Dzięki temu, że jest was wielu, zarządzający
dysponuje dużą sumą pieniędzy, którą inwestuje w różne instrumenty
finansowe. W zamian za Twoje pieniądze, fundusz zbywa na Twoją rzecz
jednostki uczestnictwa. Stanowią one prawo majątkowe uczestnika
funduszu (prawo do udziału w majątku).
Cena po jakiej fundusz zbywa jednostki nie jest stała i może
zmieniać się każdego dnia. Zależy ona od tego, ile warte są danego dnia
wszystkie instrumenty (akcje, obligacje itd.) jakie zawiera portfel
funduszu, a innymi słowy ile jest warte to w co zarządzający
zainwestował.
Żeby ta bieżąca wartość portfela była znana, fundusz wycenia
codziennie swój portfel lokat na podstawie bieżących notowań
instrumentów w jakie zainwestował. I tak, przykładowo: wartość
większości akcji wycenia na podstawie dziennych kursów (cen) akcji na
giełdzie, CeTO.
Po obliczeniu bieżącej wartości portfela i odjęciu od niej
wszystkich zobowiązań funduszu, dzieli ją przez liczbę przysługujących
wszystkim uczestnikom jednostek uczestnictwa (liczbę już zbytych
uczestnikom jednostek). W ten sposób oblicza wartość aktywów netto
przypadających na jednostkę uczestnictwa i jednocześnie bieżąca wartość
jednostki.
Wycena portfela funduszu i wartości jednostki
Każdy uczestnik może łatwo obliczyć aktualną wartość swoich
środków ulokowanych w funduszu mnożąc bieżącą wartość jednostki przez
liczbę posiadanych jednostek.
Portfel lokat funduszu jest źródłem osiąganych przez fundusz
dochodów. Dochody te przysługują uczestnikom proporcjonalnie do liczby
posiadanych tytułów uczestnictwa. W funduszach otwartych dochody
uczestników funduszu mają postać wzrostu wartości jednostki
uczestnictwa. Im wyższa wartość jednostki tym większa całkowita wartość
środków ulokowanych w funduszu.
Codzienne wyceny jednostek można znaleźć w prasie, na stronach
internetowych funduszy, niektórych domów maklerskich lub też w
specjalistycznych serwisach.
